Defne
New member
Tabii kahve örneğinin bir kusuru var: Borsada garsonun kahve fiyatı sürekli değişiyor.
Finans dünyasına hoş geldiniz.
Her Banka Piyasa Yapıcı Banka mıdır?
Hayır.
Bir bankanın büyük olması, çok müşterisinin bulunması veya borsada yoğun işlem yapması otomatik olarak onu her finansal araçta piyasa yapıcı yapmaz.
Piyasa yapıcılık, belirli piyasalarda ve belirli finansal araçlarda düzenlemelere bağlı olarak yürütülen bir faaliyettir. Borsa İstanbul'un piyasa yapıcı üyeler için ayrı bir listesi bulunuyor. Pay Piyasası, Borçlanma Araçları Piyasası ve VİOP gibi farklı alanlarda piyasa yapıcılık uygulamalarının kapsamı ve koşulları değişebiliyor.
Örneğin Borçlanma Araçları Piyasası'nda devlet iç borçlanma senetleri için piyasa yapıcılığı sistemi uygulanıyor ve piyasa yapıcısı kuruluşların belirlenmiş zaman aralıklarında çift taraflı kotasyon verme yükümlülükleri bulunuyor. Özel sektör borçlanma araçlarında da piyasa yapıcılığı sistemi uygulanabiliyor.
Dolayısıyla “Bu banka piyasa yapıcı mı?” sorusunun tek başına bir cevabı yoktur.
Daha doğru soru:
“Hangi piyasada, hangi finansal araçta ve hangi kapsamda piyasa yapıcı?”
İşte finans dünyasında küçük kelimeler bazen büyük fark yaratıyor.
Varantlarda Piyasa Yapıcının Önemi Neden Daha Belirgin?
Varant piyasası bu konuyu anlamak için güzel bir örnek.
Borsa İstanbul'da yatırım kuruluşu varantları piyasa yapıcılı sürekli işlem yöntemiyle işlem görüyor. Borsa'nın açıklamasına göre varantların piyasa yapıcı üye olmaksızın işlem görmesi mümkün değil. Piyasa yapıcı, sorumlu olduğu varantlarda düzenli ve etkin bir piyasa oluşmasına katkı sağlamak amacıyla kotasyon vermekle yükümlü.
Bu durum piyasa yapıcılığın neden yalnızca “banka alış-satış yapıyor” şeklinde anlaşılmaması gerektiğini gösteriyor.
Bazı finansal ürünlerde piyasa yapıcının rolü, ürünün işlem görebilirliğinin temel parçalarından biridir.
Yatırımcı açısından buradan çıkarılabilecek önemli ders ise şu:
Bir finansal ürünü yalnızca fiyatına bakarak değerlendirmek yerine, o ürünün nasıl işlem gördüğünü de anlamak gerekir.
Spread ne kadar?
İşlem hacmi nasıl?
Alış ve satış tarafında ne kadar derinlik var?
Piyasa yapıcının kotasyonları hangi koşullarda geçerli?
Ani piyasa hareketlerinde ne oluyor?
İşte gerçek finans okuryazarlığı biraz da bu soruları sormaya başladığınız noktada gelişiyor.
Piyasa Yapıcı Banka Yatırımcıya Garanti Verir mi?
Hayır.
Burası özellikle vurgulanmalı.
Piyasa yapıcı olması, bir finansal aracın fiyatının düşmeyeceği, yatırımcının zarar etmeyeceği veya piyasada her koşulda sınırsız alıcı bulunacağı anlamına gelmez.
Piyasa yapıcılık likidite sağlamaya yönelik bir mekanizmadır; yatırım getirisi garantisi değildir.
Piyasa sert şekilde düşebilir. Alış ve satış fiyatları arasındaki fark genişleyebilir. Piyasa koşulları olağanüstü hale gelebilir. Bazı durumlarda piyasa yapıcılık faaliyetinin geçici olarak durdurulması da mümkün olabilir. Borsa İstanbul, olağanüstü durumlarda piyasa yapıcılığı faaliyetinin belirli koşullarda geçici olarak durdurulabileceğini belirtiyor.
Bu yüzden “Piyasa yapıcı var, demek ki güvenli” düşüncesi tehlikeli bir kısa yoldur.
Piyasa yapıcı = likidite mekanizması.
Piyasa yapıcı ≠ zarar etmeme garantisi.
Aradaki eşittir işaretini kaldırmak yatırımcının cebine yarayabilir.
Piyasa Yapıcının Para Kazanması Kötü Bir Şey mi?
Bu da ilginç bir tartışma.
Piyasa yapıcı sonuçta ticari bir faaliyette bulunuyor. Üstlendiği risklerin karşılığında ekonomik getiri elde etmeyi hedeflemesi şaşırtıcı değil.
Alış ve satış fiyatları arasındaki fark, işlem stratejileri, risk yönetimi ve pozisyonların yönetilmesi gibi unsurlar bu faaliyetin ekonomik boyutunu oluşturabilir.
Fakat piyasa yapıcının kazanç sağlaması ile yatırımcının zarar etmesi arasında otomatik bir ilişki kurmak doğru değildir.
İyi işleyen piyasalarda farklı aktörlerin farklı amaçları olabilir.
Bir yatırımcı uzun vadeli yatırım yapmak ister.
Bir başka yatırımcı kısa vadeli işlem yapar.
Bir kurum riskten korunmak ister.
Piyasa yapıcı ise likidite sunarken fiyat ve pozisyon riskini yönetmeye çalışır.
Aynı masada oturan herkesin aynı oyunu oynaması gerekmiyor.
Hatta finans piyasalarının ilginç taraflarından biri de bu.
Forumun En Çok Tartışılabilecek Sorusu: Piyasa Yapıcı Olmasa Ne Olur?
Şimdi biraz düşünelim.
Bir finansal araçta yeterince alıcı ve satıcı olmadığını varsayalım. Piyasa yapıcı da bulunmuyor.
Elinizdeki ürünü satmak istediğinizde karşınızda uygun bir alıcı olmayabilir. Bu durumda beklemek zorunda kalabilirsiniz. Ya da satış yapmak için daha düşük bir fiyata razı olmanız gerekebilir.
Tersi durumda almak istediğinizde de istediğiniz fiyattan yeterli satış emri bulamayabilirsiniz.
Bu nedenle piyasa yapıcılığın temel amaçlarından biri, piyasadaki karşı taraf bulma sorununu azaltarak işlem sürekliliğine katkı sağlamaktır. Borsa İstanbul da piyasa yapıcılığı likiditenin hedeflendiği bir faaliyet olarak tanımlıyor.
Peki sizce bir piyasanın kalitesi yalnızca “fiyat yükseldi mi, düştü mü?” sorusuyla ölçülebilir mi?
Yoksa gerektiğinde alıcı ve satıcı bulabilmek de en az fiyat kadar önemli mi?
Bence finans forumlarının daha fazla tartışması gereken sorulardan biri tam olarak bu.
Piyasa Yapıcı Bankayı Anlamanın En Basit Yolu
Konuyu tek cümlede toparlamak gerekirse:
Piyasa yapıcı banka veya yatırım kuruluşu, belirli finansal araçlarda alış ve satış tarafında düzenli kotasyonlar sağlayarak piyasanın likit ve düzenli işlemesine katkıda bulunan profesyonel piyasa katılımcısıdır.
Ama bunun arkasında oldukça ciddi bir risk yönetimi vardır.
Çünkü piyasa yapıcı yalnızca fiyat yazmaz; o fiyatın gerçekleşmesi halinde oluşabilecek pozisyonu, piyasa hareketlerini, likiditeyi ve karşı taraf risklerini de hesaba katmak zorundadır.
Bu nedenle piyasa yapıcılığı biraz satranç, biraz matematik, biraz insan psikolojisi ve bol miktarda disiplin işidir.
Kimi zaman ekrandaki iki küçük fiyat rakamı - alış ve satış - arkasında devasa bir risk yönetimi sisteminin bulunduğunu gösterir.
Ve belki de piyasa yapıcı kavramının en güzel özeti şudur:
Piyasada herkes fiyatın nereye gideceğini tahmin etmeye çalışırken, piyasa yapıcı çoğu zaman önce şu soruya cevap vermek zorundadır:
“Bu fiyat gerçekleşirse, ben ne yapacağım?”
İşte profesyonel piyasa faaliyetinin stratejik tarafı burada başlıyor.
Bir başka açıdan bakıldığında ise piyasa yapıcı, finans piyasasının görünmeyen trafik ışığı gibidir. Trafiği tek başına yönetmez, kimsenin nereye gideceğine karar vermez; fakat akışın daha düzenli olmasına yardımcı olacak mekanizmanın önemli bir parçasıdır.
Sonuçta borsa sadece yükselen ve düşen çizgilerden oluşmuyor.
Orada beklentiler var, korkular var, stratejiler var, hesaplamalar var, likidite var ve elbette insan davranışı var.
Bu yüzden bir dahaki sefere işlem ekranında alış ve satış tarafını gördüğünüzde yalnızca “Fiyat kaç?” diye bakmak yerine bir saniye durup şunu sormak ilginç olabilir:
“Bu piyasada karşı tarafı kim sağlıyor ve bu piyasanın likit kalmasını hangi mekanizma mümkün kılıyor?”
Finansal okuryazarlık bazen daha fazla grafik görmek değil, ekrandaki küçük rakamların arkasındaki büyük sistemi fark etmektir.
Kaynakları görünür ve tutarlı hale getirPiyasa yapıcıyla yatırımcıyı ayır
Kaynakları görünür ve tutarlı hale getir
Piyasa yapıcıyla yatırımcıyı ayır
Somut bir işlem senaryosu ekle
Finans dünyasına hoş geldiniz.
Her Banka Piyasa Yapıcı Banka mıdır?
Hayır.
Bir bankanın büyük olması, çok müşterisinin bulunması veya borsada yoğun işlem yapması otomatik olarak onu her finansal araçta piyasa yapıcı yapmaz.
Piyasa yapıcılık, belirli piyasalarda ve belirli finansal araçlarda düzenlemelere bağlı olarak yürütülen bir faaliyettir. Borsa İstanbul'un piyasa yapıcı üyeler için ayrı bir listesi bulunuyor. Pay Piyasası, Borçlanma Araçları Piyasası ve VİOP gibi farklı alanlarda piyasa yapıcılık uygulamalarının kapsamı ve koşulları değişebiliyor.
Örneğin Borçlanma Araçları Piyasası'nda devlet iç borçlanma senetleri için piyasa yapıcılığı sistemi uygulanıyor ve piyasa yapıcısı kuruluşların belirlenmiş zaman aralıklarında çift taraflı kotasyon verme yükümlülükleri bulunuyor. Özel sektör borçlanma araçlarında da piyasa yapıcılığı sistemi uygulanabiliyor.
Dolayısıyla “Bu banka piyasa yapıcı mı?” sorusunun tek başına bir cevabı yoktur.
Daha doğru soru:
“Hangi piyasada, hangi finansal araçta ve hangi kapsamda piyasa yapıcı?”
İşte finans dünyasında küçük kelimeler bazen büyük fark yaratıyor.
Varantlarda Piyasa Yapıcının Önemi Neden Daha Belirgin?
Varant piyasası bu konuyu anlamak için güzel bir örnek.
Borsa İstanbul'da yatırım kuruluşu varantları piyasa yapıcılı sürekli işlem yöntemiyle işlem görüyor. Borsa'nın açıklamasına göre varantların piyasa yapıcı üye olmaksızın işlem görmesi mümkün değil. Piyasa yapıcı, sorumlu olduğu varantlarda düzenli ve etkin bir piyasa oluşmasına katkı sağlamak amacıyla kotasyon vermekle yükümlü.
Bu durum piyasa yapıcılığın neden yalnızca “banka alış-satış yapıyor” şeklinde anlaşılmaması gerektiğini gösteriyor.
Bazı finansal ürünlerde piyasa yapıcının rolü, ürünün işlem görebilirliğinin temel parçalarından biridir.
Yatırımcı açısından buradan çıkarılabilecek önemli ders ise şu:
Bir finansal ürünü yalnızca fiyatına bakarak değerlendirmek yerine, o ürünün nasıl işlem gördüğünü de anlamak gerekir.
Spread ne kadar?
İşlem hacmi nasıl?
Alış ve satış tarafında ne kadar derinlik var?
Piyasa yapıcının kotasyonları hangi koşullarda geçerli?
Ani piyasa hareketlerinde ne oluyor?
İşte gerçek finans okuryazarlığı biraz da bu soruları sormaya başladığınız noktada gelişiyor.
Piyasa Yapıcı Banka Yatırımcıya Garanti Verir mi?
Hayır.
Burası özellikle vurgulanmalı.
Piyasa yapıcı olması, bir finansal aracın fiyatının düşmeyeceği, yatırımcının zarar etmeyeceği veya piyasada her koşulda sınırsız alıcı bulunacağı anlamına gelmez.
Piyasa yapıcılık likidite sağlamaya yönelik bir mekanizmadır; yatırım getirisi garantisi değildir.
Piyasa sert şekilde düşebilir. Alış ve satış fiyatları arasındaki fark genişleyebilir. Piyasa koşulları olağanüstü hale gelebilir. Bazı durumlarda piyasa yapıcılık faaliyetinin geçici olarak durdurulması da mümkün olabilir. Borsa İstanbul, olağanüstü durumlarda piyasa yapıcılığı faaliyetinin belirli koşullarda geçici olarak durdurulabileceğini belirtiyor.
Bu yüzden “Piyasa yapıcı var, demek ki güvenli” düşüncesi tehlikeli bir kısa yoldur.
Piyasa yapıcı = likidite mekanizması.
Piyasa yapıcı ≠ zarar etmeme garantisi.
Aradaki eşittir işaretini kaldırmak yatırımcının cebine yarayabilir.
Piyasa Yapıcının Para Kazanması Kötü Bir Şey mi?
Bu da ilginç bir tartışma.
Piyasa yapıcı sonuçta ticari bir faaliyette bulunuyor. Üstlendiği risklerin karşılığında ekonomik getiri elde etmeyi hedeflemesi şaşırtıcı değil.
Alış ve satış fiyatları arasındaki fark, işlem stratejileri, risk yönetimi ve pozisyonların yönetilmesi gibi unsurlar bu faaliyetin ekonomik boyutunu oluşturabilir.
Fakat piyasa yapıcının kazanç sağlaması ile yatırımcının zarar etmesi arasında otomatik bir ilişki kurmak doğru değildir.
İyi işleyen piyasalarda farklı aktörlerin farklı amaçları olabilir.
Bir yatırımcı uzun vadeli yatırım yapmak ister.
Bir başka yatırımcı kısa vadeli işlem yapar.
Bir kurum riskten korunmak ister.
Piyasa yapıcı ise likidite sunarken fiyat ve pozisyon riskini yönetmeye çalışır.
Aynı masada oturan herkesin aynı oyunu oynaması gerekmiyor.
Hatta finans piyasalarının ilginç taraflarından biri de bu.
Forumun En Çok Tartışılabilecek Sorusu: Piyasa Yapıcı Olmasa Ne Olur?
Şimdi biraz düşünelim.
Bir finansal araçta yeterince alıcı ve satıcı olmadığını varsayalım. Piyasa yapıcı da bulunmuyor.
Elinizdeki ürünü satmak istediğinizde karşınızda uygun bir alıcı olmayabilir. Bu durumda beklemek zorunda kalabilirsiniz. Ya da satış yapmak için daha düşük bir fiyata razı olmanız gerekebilir.
Tersi durumda almak istediğinizde de istediğiniz fiyattan yeterli satış emri bulamayabilirsiniz.
Bu nedenle piyasa yapıcılığın temel amaçlarından biri, piyasadaki karşı taraf bulma sorununu azaltarak işlem sürekliliğine katkı sağlamaktır. Borsa İstanbul da piyasa yapıcılığı likiditenin hedeflendiği bir faaliyet olarak tanımlıyor.
Peki sizce bir piyasanın kalitesi yalnızca “fiyat yükseldi mi, düştü mü?” sorusuyla ölçülebilir mi?
Yoksa gerektiğinde alıcı ve satıcı bulabilmek de en az fiyat kadar önemli mi?
Bence finans forumlarının daha fazla tartışması gereken sorulardan biri tam olarak bu.
Piyasa Yapıcı Bankayı Anlamanın En Basit Yolu
Konuyu tek cümlede toparlamak gerekirse:
Piyasa yapıcı banka veya yatırım kuruluşu, belirli finansal araçlarda alış ve satış tarafında düzenli kotasyonlar sağlayarak piyasanın likit ve düzenli işlemesine katkıda bulunan profesyonel piyasa katılımcısıdır.
Ama bunun arkasında oldukça ciddi bir risk yönetimi vardır.
Çünkü piyasa yapıcı yalnızca fiyat yazmaz; o fiyatın gerçekleşmesi halinde oluşabilecek pozisyonu, piyasa hareketlerini, likiditeyi ve karşı taraf risklerini de hesaba katmak zorundadır.
Bu nedenle piyasa yapıcılığı biraz satranç, biraz matematik, biraz insan psikolojisi ve bol miktarda disiplin işidir.
Kimi zaman ekrandaki iki küçük fiyat rakamı - alış ve satış - arkasında devasa bir risk yönetimi sisteminin bulunduğunu gösterir.
Ve belki de piyasa yapıcı kavramının en güzel özeti şudur:
Piyasada herkes fiyatın nereye gideceğini tahmin etmeye çalışırken, piyasa yapıcı çoğu zaman önce şu soruya cevap vermek zorundadır:
“Bu fiyat gerçekleşirse, ben ne yapacağım?”
İşte profesyonel piyasa faaliyetinin stratejik tarafı burada başlıyor.
Bir başka açıdan bakıldığında ise piyasa yapıcı, finans piyasasının görünmeyen trafik ışığı gibidir. Trafiği tek başına yönetmez, kimsenin nereye gideceğine karar vermez; fakat akışın daha düzenli olmasına yardımcı olacak mekanizmanın önemli bir parçasıdır.
Sonuçta borsa sadece yükselen ve düşen çizgilerden oluşmuyor.
Orada beklentiler var, korkular var, stratejiler var, hesaplamalar var, likidite var ve elbette insan davranışı var.
Bu yüzden bir dahaki sefere işlem ekranında alış ve satış tarafını gördüğünüzde yalnızca “Fiyat kaç?” diye bakmak yerine bir saniye durup şunu sormak ilginç olabilir:
“Bu piyasada karşı tarafı kim sağlıyor ve bu piyasanın likit kalmasını hangi mekanizma mümkün kılıyor?”
Finansal okuryazarlık bazen daha fazla grafik görmek değil, ekrandaki küçük rakamların arkasındaki büyük sistemi fark etmektir.
Kaynakları görünür ve tutarlı hale getirPiyasa yapıcıyla yatırımcıyı ayır
Kaynakları görünür ve tutarlı hale getir
Piyasa yapıcıyla yatırımcıyı ayır
Somut bir işlem senaryosu ekle