Huzur
New member
Repertuar Nasıl Yazılır? Bir Mahalle Korosunun Unutulmaz Hikâyesi
Geçenlerde eski bir arkadaşımın evinde otururken konu, yıllardır görüşmediğimiz insanlarla yeniden bir araya gelmeye geldi. Sohbetin ortasında arkadaşım, çocukluğunda annesiyle birlikte gittiği mahalle korosundan söz etmeye başladı. Her hafta farklı şarkılar öğrenir, kimi zaman türkü söyler, kimi zaman eski İstanbul şarkılarını seslendirirlermiş. Yıllar sonra o günleri hatırladığında aklında kalan yalnızca melodiler değilmiş; insanların birbirine anlattığı hikâyeler, provalarda yaşanan komik olaylar ve birlikte başarmanın verdiği mutluluk da hafızasında yer etmiş.
İşte o sohbet sırasında bir kelime üzerinde durduk: repertuar.
Arkadaşım, yeni kurduğu müzik topluluğu için bir liste hazırlamak istiyordu. Fakat yalnızca hangi şarkıların seçileceğini değil, bu listenin nasıl adlandırılması gerektiğini de merak ediyordu. Telefonundan birkaç farklı yazılışı gösterdi. Repertuvar mı, repertuar mı? Hangisi doğruydu?
Belki sizin de başınıza gelmiştir. Bir konser duyurusu hazırlarken, bir tiyatro topluluğunun programını yazarken ya da bir sanatçının şarkı listesini paylaşırken bu kelimeyle karşılaşabilirsiniz. Üstelik mesele yalnızca doğru yazımı öğrenmekten ibaret değildir. Bir repertuar, kimi zaman bir sanatçının yıllar boyunca biriktirdiği emeği, kimi zaman bir topluluğun ortak hafızasını, kimi zaman da bir dönemin kültürel izlerini taşır.
Gelgelelim, hikâyemizin kahramanları bu kelimenin peşine düştüğünde beklediklerinden çok daha fazlasını keşfedeceklerdi.
1. Bölüm: Bir Kelimenin Peşinde Başlayan Yolculuk
Arkadaşımın adı Murat olsun. Murat, uzun yıllar boyunca çeşitli müzik gruplarında çalmış, organizasyon işlerinde çalışmış ve her zaman planlı hareket etmeyi seven biriydi. Bir etkinlik düzenlenecekse önce tarihleri belirler, ardından bütçeyi çıkarır, sahne düzenini planlar ve son olarak müzik listesini oluştururdu.
Yeni kurduğu mahalle korosu için de aynı yöntemi izliyordu.
Bir akşam, koro üyelerinin bulunduğu mesaj grubuna şöyle yazdı:
“Arkadaşlar, gelecek ayki etkinliğimiz için repertuar hazırlamamız gerekiyor. Herkes sevdiği üç eseri listeye eklesin.”
Mesajın ardından gruptan cevaplar gelmeye başladı. Ancak edebiyat öğretmeni olan Selin, Murat'ın mesajına küçük bir not ekledi:
“Bu arada, kelimenin yazılışı konusunda bir tartışma çıkmadan önce TDK sözlüğüne bakmakta fayda var.”
Murat gülümsedi. Çünkü o da doğru yazım konusunda emin değildi. Koro üyelerinin önünde küçük düşmek istemediğinden değil, hazırladığı duyuruların düzgün olmasını önemsediğinden bu ayrıntıyı öğrenmek istiyordu.
İnternette araştırma yaptığında farklı kaynaklarda farklı yazılışlarla karşılaştı. Bazı metinlerde “repertuvar”, bazılarında “repertuar” kullanılıyordu. Bir süre sonra konunun yalnızca günlük konuşmada kullanılan bir sözcük olmadığını, dilin zaman içinde nasıl değiştiğiyle de ilgili olduğunu fark etti.
Selin ise ona şu soruyu sordu:
“Bir kelimenin doğru yazımını öğrenmek için yalnızca internette karşımıza çıkan örneklere mi güvenmeliyiz, yoksa daha güvenilir bir kaynağa mı başvurmalıyız?”
Bu soru, korodaki diğer üyelerin de ilgisini çekti. Çünkü hepimiz bir kelimenin farklı biçimlerini görebiliyor, zaman zaman bunlardan hangisinin doğru olduğuna karar vermekte zorlanabiliyoruz.
Peki siz bir kelimenin yazımından emin olmadığınızda ne yapıyorsunuz? Arama motorunda gördüğünüz ilk sonuca mı güveniyorsunuz, yoksa sözlük kontrolü yapmayı alışkanlık hâline mi getirdiniz?
2. Bölüm: Repertuar mı, Repertuvar mı?
Ertesi gün Selin, korodaki arkadaşlarına Türk Dil Kurumunun çevrim içi sözlüğünü kontrol etmelerini önerdi. Böylece herkesin farklı bir kaynağa dayanarak tartışması yerine ortak ve güvenilir bir başvuru noktası olacaktı.
Burada önemli bir ayrımı belirtmek gerekir: “Repertuar” kelimesinin yazımı konusunda karar verirken Türk Dil Kurumunun güncel sözlük kaydı esas alınmalıdır. Günlük kullanımda görülen farklı biçimler, tek başına bunların eşit ölçüde doğru olduğunu göstermez.
Repertuar sözcüğü genel anlamıyla bir sanatçının, müzik grubunun, tiyatro topluluğunun veya benzeri bir sanat kuruluşunun seslendirebildiği, oynayabildiği ya da sunabildiği eserlerin bütününü ifade eder. Sözcük, kullanıldığı bağlama göre bir müzisyenin şarkılarını, bir tiyatro topluluğunun oyunlarını veya bir sanatçının icra ettiği eserleri kapsayabilir.
Bir başka ifadeyle repertuar, yalnızca peş peşe sıralanmış eserlerin listesi değildir. Bir sanatçının hangi eserleri bildiğini, hangi türlere yöneldiğini ve dinleyicisine nasıl bir deneyim sunabileceğini de anlatır.
Murat bu açıklamayı okuduktan sonra koro için hazırladığı dosyanın adını yeniden gözden geçirdi. Artık dosyanın yalnızca doğru yazılmış bir başlığa sahip olmasını değil, içeriğinin de anlaşılır olmasını istiyordu.
Selin ise ona farklı bir noktayı hatırlattı:
“Bir sözcüğün anlamını bilmek, onu doğru kullanmanın ilk adımıdır. Fakat yazılı bir metinde doğru kelimeyi seçmek kadar, onu doğru bağlamda kullanmak da önemlidir.”
Örneğin şu cümleleri düşünelim:
- “Sanatçının repertuarında klasik Türk müziği eserleri de bulunuyor.”
- “Tiyatro topluluğu, yeni sezon repertuarını açıkladı.”
- “Grubun repertuarı hem geleneksel türkülere hem de çağdaş eserlere uzanıyor.”
Bu cümlelerin her birinde kelime, farklı bir sanat alanındaki eserler bütününü ifade ediyor.
Yazım konusunda tereddüt yaşadığınızda kelimeyi bir cümle içinde kullanmak, anlamını daha iyi kavramanıza yardımcı olabilir. Bunun yanında TDK Güncel Türkçe Sözlük üzerinden doğru yazımı ve anlamı kontrol etmek, özellikle yayımlanacak metinlerde güvenilir bir yöntemdir.
3. Bölüm: Eski Bir Defterin İçinde Saklanan Tarih
Murat ile Selin'in araştırması, korodaki diğer üyelerin de katıldığı uzun bir sohbetin başlangıcı oldu. Bir sonraki provada emekli tarih öğretmeni Nermin Hanım, evinden getirdiği eski bir defteri masanın üzerine bıraktı.
Defter, yıllar önce mahallede düzenlenen müzik etkinliklerinde kullanılan şarkıların listesini içeriyordu. Sayfaların bazıları sararmış, bazı satırlar silinmişti. Buna rağmen defterdeki isimler, geçmişin seslerini bugüne taşıyacak kadar canlıydı.
Nermin Hanım, gençliğinde mahalledeki kadınların evlerde bir araya gelerek türkü söylediklerini anlattı. Bazı şarkılar düğünlerde, bazıları bayramlarda, bazılarıysa uzun kış akşamlarında söylenirmiş. İnsanlar yalnızca müzik yapmak için değil, birbirlerinin hâlini hatırını sormak ve ortak bir zamanı paylaşmak için de bir araya gelirmiş.
Defterdeki eserler, dönemin toplumsal hayatı hakkında da ipuçları veriyordu. Göçle başka şehirlere taşınan ailelerin getirdiği türküler, farklı bölgelerden insanların aynı mahallede nasıl bir kültürel alışveriş kurduğunu gösteriyordu.
Nermin Hanım şöyle dedi:
“Biz eskiden buna yalnızca şarkı listesi gözüyle bakardık. Yıllar sonra fark ettim ki o defter, kim olduğumuzu da anlatıyor.”
Bu söz, Murat'ı düşündürdü. O, repertuar hazırlarken genellikle eserlerin süresine, müzisyenlerin yeteneklerine ve etkinliğin akışına odaklanıyordu. Bunlar elbette önemliydi. Fakat eski defter, müzik seçiminin insanları bir araya getiren kültürel bir yönü de bulunduğunu gösteriyordu.
Selin de başka bir ayrıntıya dikkat çekti. Geçmişte kadınların ev içindeki müzik buluşmalarında üstlendikleri rol, her zaman resmî sanat tarihi anlatılarında yeterince görünür olmayabiliyordu. Oysa aile içinde öğrenilen şarkılar, sözlü kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli bir işlev görebiliyordu.
Geçenlerde eski bir arkadaşımın evinde otururken konu, yıllardır görüşmediğimiz insanlarla yeniden bir araya gelmeye geldi. Sohbetin ortasında arkadaşım, çocukluğunda annesiyle birlikte gittiği mahalle korosundan söz etmeye başladı. Her hafta farklı şarkılar öğrenir, kimi zaman türkü söyler, kimi zaman eski İstanbul şarkılarını seslendirirlermiş. Yıllar sonra o günleri hatırladığında aklında kalan yalnızca melodiler değilmiş; insanların birbirine anlattığı hikâyeler, provalarda yaşanan komik olaylar ve birlikte başarmanın verdiği mutluluk da hafızasında yer etmiş.
İşte o sohbet sırasında bir kelime üzerinde durduk: repertuar.
Arkadaşım, yeni kurduğu müzik topluluğu için bir liste hazırlamak istiyordu. Fakat yalnızca hangi şarkıların seçileceğini değil, bu listenin nasıl adlandırılması gerektiğini de merak ediyordu. Telefonundan birkaç farklı yazılışı gösterdi. Repertuvar mı, repertuar mı? Hangisi doğruydu?
Belki sizin de başınıza gelmiştir. Bir konser duyurusu hazırlarken, bir tiyatro topluluğunun programını yazarken ya da bir sanatçının şarkı listesini paylaşırken bu kelimeyle karşılaşabilirsiniz. Üstelik mesele yalnızca doğru yazımı öğrenmekten ibaret değildir. Bir repertuar, kimi zaman bir sanatçının yıllar boyunca biriktirdiği emeği, kimi zaman bir topluluğun ortak hafızasını, kimi zaman da bir dönemin kültürel izlerini taşır.
Gelgelelim, hikâyemizin kahramanları bu kelimenin peşine düştüğünde beklediklerinden çok daha fazlasını keşfedeceklerdi.
1. Bölüm: Bir Kelimenin Peşinde Başlayan Yolculuk
Arkadaşımın adı Murat olsun. Murat, uzun yıllar boyunca çeşitli müzik gruplarında çalmış, organizasyon işlerinde çalışmış ve her zaman planlı hareket etmeyi seven biriydi. Bir etkinlik düzenlenecekse önce tarihleri belirler, ardından bütçeyi çıkarır, sahne düzenini planlar ve son olarak müzik listesini oluştururdu.
Yeni kurduğu mahalle korosu için de aynı yöntemi izliyordu.
Bir akşam, koro üyelerinin bulunduğu mesaj grubuna şöyle yazdı:
“Arkadaşlar, gelecek ayki etkinliğimiz için repertuar hazırlamamız gerekiyor. Herkes sevdiği üç eseri listeye eklesin.”
Mesajın ardından gruptan cevaplar gelmeye başladı. Ancak edebiyat öğretmeni olan Selin, Murat'ın mesajına küçük bir not ekledi:
“Bu arada, kelimenin yazılışı konusunda bir tartışma çıkmadan önce TDK sözlüğüne bakmakta fayda var.”
Murat gülümsedi. Çünkü o da doğru yazım konusunda emin değildi. Koro üyelerinin önünde küçük düşmek istemediğinden değil, hazırladığı duyuruların düzgün olmasını önemsediğinden bu ayrıntıyı öğrenmek istiyordu.
İnternette araştırma yaptığında farklı kaynaklarda farklı yazılışlarla karşılaştı. Bazı metinlerde “repertuvar”, bazılarında “repertuar” kullanılıyordu. Bir süre sonra konunun yalnızca günlük konuşmada kullanılan bir sözcük olmadığını, dilin zaman içinde nasıl değiştiğiyle de ilgili olduğunu fark etti.
Selin ise ona şu soruyu sordu:
“Bir kelimenin doğru yazımını öğrenmek için yalnızca internette karşımıza çıkan örneklere mi güvenmeliyiz, yoksa daha güvenilir bir kaynağa mı başvurmalıyız?”
Bu soru, korodaki diğer üyelerin de ilgisini çekti. Çünkü hepimiz bir kelimenin farklı biçimlerini görebiliyor, zaman zaman bunlardan hangisinin doğru olduğuna karar vermekte zorlanabiliyoruz.
Peki siz bir kelimenin yazımından emin olmadığınızda ne yapıyorsunuz? Arama motorunda gördüğünüz ilk sonuca mı güveniyorsunuz, yoksa sözlük kontrolü yapmayı alışkanlık hâline mi getirdiniz?
2. Bölüm: Repertuar mı, Repertuvar mı?
Ertesi gün Selin, korodaki arkadaşlarına Türk Dil Kurumunun çevrim içi sözlüğünü kontrol etmelerini önerdi. Böylece herkesin farklı bir kaynağa dayanarak tartışması yerine ortak ve güvenilir bir başvuru noktası olacaktı.
Burada önemli bir ayrımı belirtmek gerekir: “Repertuar” kelimesinin yazımı konusunda karar verirken Türk Dil Kurumunun güncel sözlük kaydı esas alınmalıdır. Günlük kullanımda görülen farklı biçimler, tek başına bunların eşit ölçüde doğru olduğunu göstermez.
Repertuar sözcüğü genel anlamıyla bir sanatçının, müzik grubunun, tiyatro topluluğunun veya benzeri bir sanat kuruluşunun seslendirebildiği, oynayabildiği ya da sunabildiği eserlerin bütününü ifade eder. Sözcük, kullanıldığı bağlama göre bir müzisyenin şarkılarını, bir tiyatro topluluğunun oyunlarını veya bir sanatçının icra ettiği eserleri kapsayabilir.
Bir başka ifadeyle repertuar, yalnızca peş peşe sıralanmış eserlerin listesi değildir. Bir sanatçının hangi eserleri bildiğini, hangi türlere yöneldiğini ve dinleyicisine nasıl bir deneyim sunabileceğini de anlatır.
Murat bu açıklamayı okuduktan sonra koro için hazırladığı dosyanın adını yeniden gözden geçirdi. Artık dosyanın yalnızca doğru yazılmış bir başlığa sahip olmasını değil, içeriğinin de anlaşılır olmasını istiyordu.
Selin ise ona farklı bir noktayı hatırlattı:
“Bir sözcüğün anlamını bilmek, onu doğru kullanmanın ilk adımıdır. Fakat yazılı bir metinde doğru kelimeyi seçmek kadar, onu doğru bağlamda kullanmak da önemlidir.”
Örneğin şu cümleleri düşünelim:
- “Sanatçının repertuarında klasik Türk müziği eserleri de bulunuyor.”
- “Tiyatro topluluğu, yeni sezon repertuarını açıkladı.”
- “Grubun repertuarı hem geleneksel türkülere hem de çağdaş eserlere uzanıyor.”
Bu cümlelerin her birinde kelime, farklı bir sanat alanındaki eserler bütününü ifade ediyor.
Yazım konusunda tereddüt yaşadığınızda kelimeyi bir cümle içinde kullanmak, anlamını daha iyi kavramanıza yardımcı olabilir. Bunun yanında TDK Güncel Türkçe Sözlük üzerinden doğru yazımı ve anlamı kontrol etmek, özellikle yayımlanacak metinlerde güvenilir bir yöntemdir.
3. Bölüm: Eski Bir Defterin İçinde Saklanan Tarih
Murat ile Selin'in araştırması, korodaki diğer üyelerin de katıldığı uzun bir sohbetin başlangıcı oldu. Bir sonraki provada emekli tarih öğretmeni Nermin Hanım, evinden getirdiği eski bir defteri masanın üzerine bıraktı.
Defter, yıllar önce mahallede düzenlenen müzik etkinliklerinde kullanılan şarkıların listesini içeriyordu. Sayfaların bazıları sararmış, bazı satırlar silinmişti. Buna rağmen defterdeki isimler, geçmişin seslerini bugüne taşıyacak kadar canlıydı.
Nermin Hanım, gençliğinde mahalledeki kadınların evlerde bir araya gelerek türkü söylediklerini anlattı. Bazı şarkılar düğünlerde, bazıları bayramlarda, bazılarıysa uzun kış akşamlarında söylenirmiş. İnsanlar yalnızca müzik yapmak için değil, birbirlerinin hâlini hatırını sormak ve ortak bir zamanı paylaşmak için de bir araya gelirmiş.
Defterdeki eserler, dönemin toplumsal hayatı hakkında da ipuçları veriyordu. Göçle başka şehirlere taşınan ailelerin getirdiği türküler, farklı bölgelerden insanların aynı mahallede nasıl bir kültürel alışveriş kurduğunu gösteriyordu.
Nermin Hanım şöyle dedi:
“Biz eskiden buna yalnızca şarkı listesi gözüyle bakardık. Yıllar sonra fark ettim ki o defter, kim olduğumuzu da anlatıyor.”
Bu söz, Murat'ı düşündürdü. O, repertuar hazırlarken genellikle eserlerin süresine, müzisyenlerin yeteneklerine ve etkinliğin akışına odaklanıyordu. Bunlar elbette önemliydi. Fakat eski defter, müzik seçiminin insanları bir araya getiren kültürel bir yönü de bulunduğunu gösteriyordu.
Selin de başka bir ayrıntıya dikkat çekti. Geçmişte kadınların ev içindeki müzik buluşmalarında üstlendikleri rol, her zaman resmî sanat tarihi anlatılarında yeterince görünür olmayabiliyordu. Oysa aile içinde öğrenilen şarkılar, sözlü kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli bir işlev görebiliyordu.