Röntgen teknisyeni skopi çeker mi ?

Huzur

New member
Röntgen Teknisyeni Skopi Çeker mi? Yetki, Sorumluluk ve Hastane Uygulamaları Üzerine Eleştirel Bir Tartışma

Konuya Kişisel Bir Bakış: Mesele Sadece Cihazı Kullanmak mı?

Sağlık sektöründe çalışanların veya bu alanda eğitim görenlerin zaman zaman karşılaştığı sorulardan biri şudur: Röntgen teknisyeni skopi çeker mi? İlk bakışta basit bir görev paylaşımı sorusu gibi görünüyor. Ancak konu biraz derinleştirildiğinde meselenin yalnızca cihazı kimin kullandığıyla sınırlı olmadığı anlaşılıyor. Burada mesleki yetki, hasta güvenliği, radyasyon korunması, eğitim, çalışma koşulları ve hastanelerdeki uygulama farklılıkları gibi birbirine bağlı pek çok başlık var.

Bu konuyu değerlendirirken benim dikkatimi çeken temel nokta, sağlık çalışanlarının görevlerinin bazen mevzuatta tanımlanan sınırlarla değil, çalıştıkları kurumun alışkanlıklarıyla açıklanmaya çalışılmasıdır. Bir hastanede belirli bir işlem yıllardır aynı personel tarafından yapılıyor olabilir. Başka bir hastanede ise aynı işlem için farklı bir görev dağılımı uygulanabilir. Fakat bir uygulamanın uzun süredir yapılıyor olması, tek başına onun hukuken doğru, mesleki açıdan uygun veya hasta güvenliği bakımından yeterli olduğunu göstermez.

Burada önemli bir ayrımı da baştan yapmak gerekiyor: Halk arasında kullanılan “röntgen teknisyeni” ifadesi, farklı eğitim ve unvanlara sahip sağlık çalışanları için kullanılabiliyor. Oysa teknisyen, tekniker ve sağlık alanında lisans eğitimi almış ilgili meslek mensuplarının hukuki statüleri aynı kabul edilmemelidir. Bu nedenle soruya yalnızca günlük konuşma diliyle değil, kişinin resmî unvanı ve yürürlükteki mevzuat üzerinden cevap vermek gerekir.

Benim yaklaşımım şu: Skopi cihazını çalıştırabilmek ile skopi işlemini mesleki ve hukuki açıdan yetkili olarak yürütmek aynı şey değildir. Bu iki kavram birbirine karıştırıldığında hem çalışanlar arasında gereksiz tartışmalar çıkabilir hem de hastanın güvenliğini ilgilendiren önemli ayrıntılar gözden kaçabilir.

Skopi Nedir ve Normal Röntgenden Hangi Yönleriyle Ayrılır?

Skopi, tıbbi adıyla floroskopi, X ışınları kullanılarak vücudun içindeki yapıların hareketli görüntülerinin gerçek zamanlı veya gerçek zamana yakın biçimde izlenmesini sağlayan bir görüntüleme yöntemidir. Klasik röntgen çekiminde genellikle belirli bir pozisyonda tek ya da birkaç görüntü elde edilirken skopide işlem sırasında hareketli görüntüler takip edilebilir.

Skopi; ortopedi ameliyatlarında kemik parçalarının ve implantların konumunu değerlendirmek, ürolojide bazı girişimlere rehberlik etmek, sindirim sisteminin belirli incelemelerini yapmak ve çeşitli girişimsel işlemlerde anatomik yapıların görüntülenmesini sağlamak gibi farklı amaçlarla kullanılabilir.

Mobile C-arms - Philips

GE OEC One II | Duomed

AO Research Institute Davos’ purpose

8

Buradaki önemli fark, skopinin yalnızca görüntü elde etmekten ibaret olmamasıdır. Cihazın uygun konumlandırılması, görüntü kalitesinin sağlanması, ışınlama süresinin kontrol edilmesi ve işlem sırasında hekimle koordinasyon kurulması gerekir. Kullanılan cihazın türüne ve yapılan işlemin niteliğine göre sorumluluklar da değişebilir.

Örneğin ameliyathanede kullanılan C kollu mobil skopi cihazı ile özel bir radyoloji ünitesindeki floroskopi sisteminin kullanım koşulları aynı değildir. Her ikisi de floroskopi teknolojisini kullanabilir; ancak işlemin klinik amacı, ortamı, riskleri ve personelin görev dağılımı farklı olabilir.

Bu nedenle “Skopi çekmek” ifadesinin ne anlama geldiğini açıklığa kavuşturmadan kesin bir sonuca varmak doğru değildir. Burada kastedilen, cihazı ameliyathaneye getirip konumlandırmak mı, hekim yönlendirmesiyle görüntü almak mı, yoksa işlemin bütün klinik aşamalarını bağımsız olarak yürütmek mi? Bu ayrım, tartışmanın temelini oluşturuyor.

Türkiye'de Mevzuat Ne Diyor?

Konunun en önemli dayanaklarından biri, Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan 26 Nisan 2022 tarihli Radyoloji Hizmetleri Yönetmeliği'dir. Yönetmeliğin 12. maddesinin 6. fıkrasında, radyoloji merkezlerinde, ünitelerde ve gözetimli radyoloji birimlerinde mobil röntgen veya skopi gibi hareketli cihazların kullanılacağı radyasyon uygulamalarının tıbbi görüntüleme teknisyeni/teknikeri tarafından yürütüleceği belirtilmektedir. Bu hüküm, ilk bakışta sorunun cevabının evet olduğu izlenimini verir. Ancak hukuki değerlendirme yalnızca tek bir fıkrayı okumakla tamamlanamaz. Resmi Gazete+1

Önemli bir ayrıntı daha var: Meslek mensuplarının iş ve görev tanımlarını düzenleyen mevzuat ile Radyoloji Hizmetleri Yönetmeliği'ndeki cihaz kullanımına ilişkin hükmün hukuki durumu birbirinden ayrılarak incelenmelidir.

Danıştay Onuncu Dairesinin 2025 tarihli E.2022/197, K.2025/2072 sayılı kararı ve bunu izleyen yargısal süreç, tıbbi görüntüleme teknisyeni/teknikeri görev tanımında floroskopi ve radyoopak madde enjeksiyonuna ilişkin düzenlemeler bakımından önemli bir tartışma doğurmuştur. Türk Medikal Radyoteknoloji Derneğinin 24 Şubat 2026 tarihli açıklamasına göre Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 22 Aralık 2025 tarihli E.2025/2590, K.2025/3361 sayılı kararıyla ilgili düzenlemelere ilişkin iptal kararını kesinleştirmiştir. TMRT Der+1

Bu kararların önemi, mesleki görevlerin yalnızca idari bir düzenlemeyle tanımlanmasının yeterli olup olmadığı sorusunu gündeme getirmesidir. Mahkeme sürecinde eğitim süresi, müfredat ve belirli uygulamaları bağımsız biçimde gerçekleştirmek için gereken yetkinlik değerlendirilmiştir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bir mahkeme kararının kapsamını genişleterek yorumlamamaktır. Belirli görev tanımı hükümlerinin iptali, bütün radyolojik cihazların hiçbir koşulda teknisyen veya tekniker tarafından kullanılamayacağı anlamına otomatik olarak gelmez. Benzer şekilde Radyoloji Hizmetleri Yönetmeliği'ndeki bir hükmün bulunması da her tür floroskopik işlemin, bütün unvanlara sahip çalışanlar tarafından sınırsız biçimde yapılabileceği anlamına gelmez.

Dolayısıyla güncel bir görevlendirmeyi değerlendirirken ilgili düzenlemelerin yürürlük durumuna, yargı kararlarının hüküm fıkralarına, personelin resmî unvanına ve yapılacak işlemin niteliğine birlikte bakılmalıdır. Özellikle 2025 sonundaki yargısal süreç nedeniyle, hastanenin eski uygulamasını veya yıllar önce hazırlanmış bir görev tanımını tek başına yeterli hukuki dayanak saymak isabetli değildir.

En Önemli Ayrım: Cihazı Kullanmak ile Tıbbi İşlemi Yürütmek

Bence bu tartışmanın en fazla gözden kaçan noktası, teknik destek ile tıbbi işlemin yürütülmesi arasındaki farktır. Bir sağlık çalışanının cihazı hazırlayabilmesi, görüntüleme sisteminin çalışma mantığını bilmesi veya hekimden gelen yönlendirmeyle teknik bir işlem yapabilmesi, bütün klinik kararları verme yetkisine sahip olduğu anlamına gelmez.

Örneğin ortopedi ameliyatında hekim, bir kemiğin veya implantın konumunu görmek isteyebilir. C kollu cihazın ameliyathaneye getirilmesi, uygun konuma yerleştirilmesi ve görüntülerin kayıt sistemine aktarılması teknik süreçlerdir. Ancak hangi anatomik bölgenin hangi klinik amaçla görüntüleneceği, görüntünün yeterli olup olmadığı ve bir sonraki tıbbi adımın ne olacağı farklı sorumluluklar doğurur.

Bu örnek, görevlerin birbirinden ayrılmasının neden önemli olduğunu gösteriyor. Hekimin klinik karar vermesi ile teknik personelin cihazın kullanımına ilişkin görevleri aynı şey değildir. Bununla birlikte teknik personelin görüntü kalitesi, cihaz güvenliği ve radyasyon korunması açısından önemli bir sorumluluğu vardır.

Danıştay kararlarına ilişkin açıklamalarda da bu ayrımın izleri görülüyor. Türk Medikal Radyoteknoloji Derneğinin yayımladığı değerlendirme, mobil cihazların hazırlanması, konumlandırılması ve görüntülerin elde edilmesi gibi teknik süreçlerle floroskopi işleminin tıbbi icrası arasında ayrım yapıyor. Bununla beraber dernek açıklamasında, hareketli skopi uygulamalarına ilişkin ayrı bir düzenleme hakkındaki yargısal sürecin devam ettiğine de dikkat çekiliyor. TMRT Der+1

Bu nedenle 2026 yılı itibarıyla tartışmayı “Teknisyen her türlü skopiyi çekebilir” veya “Teknisyen hiçbir şekilde skopi cihazına dokunamaz” şeklinde iki uç noktaya indirgemek doğru değil. Somut işlem, resmî unvan, ilgili düzenlemenin güncel durumu ve kurumun hukuka uygun görev tanımı birlikte incelenmelidir.

Hekim Sorumluluğu, Teknik Personelin Yetkisi ve Ekip Çalışması

Skopi uygulamaları çoğunlukla birden fazla meslek grubunun koordinasyonunu gerektirir. Hekim klinik ihtiyacı belirler, teknik personel görüntüleme sisteminin teknik işleyişine katkı sağlar ve diğer sağlık çalışanları hastanın hazırlanması, güvenliğinin korunması ve işlemin sürdürülmesinde rol oynar.

Burada şu soruyu sormak gerekiyor: Hekimin ameliyathanede bulunması, cihazı kullanan çalışanın her türlü işlemi yapabilmesi için yeterli midir?

Bana göre cevap hayırdır. Hekimin varlığı ve gözetimi, mesleki eğitim veya hukuki yetki eksikliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bir uygulamanın hekim sorumluluğunda yapılması ile uygulamayı gerçekleştiren kişinin o işlemi yapmaya hukuken yetkili olması ayrı meselelerdir.

Aynı şekilde teknik personelin bütün sorumluluğunu hekime yüklemek de doğru değildir. Cihazın yanlış kullanılması, uygunsuz ışınlama yapılması veya radyasyon güvenliği kurallarına uyulmaması durumunda olayın niteliğine göre farklı çalışanların ve kurumun sorumlulukları gündeme gelebilir.
 
Üst