Defne
New member
Oysa insan davranışlarının arkasında birden fazla neden olabilir.
Geç cevap veren biri iş yoğunluğundan dolayı telefonuna bakamıyor olabilir. Sessiz biri kendisini güvende hissetmediği için konuşmakta zorlanabilir. Sürekli plan yapan biriyse belirsizlik karşısında kaygılanıyor olabilir.
Bunların hiçbiri otomatik olarak doğru kabul edilmemelidir. Önemli olan varsayımlarımızı gerçek sanmak yerine soru sormaktır.
"Son zamanlarda biraz uzak gibisin, bir şey mi var?" demek, "Sen zaten beni umursamıyorsun" demekten daha fazla kapı açabilir.
Fromm açısından sevginin bilgi boyutu, karşımızdakini kendi beklentilerimizden ibaret görmemeyi gerektirir.
Bir insanı tanımak, yalnızca en sevdiği yemeği veya hangi takımı tuttuğunu bilmek değildir. Onun korkularını, değerlerini, ihtiyaçlarını, çelişkilerini ve zaman içinde nasıl değiştiğini anlamaya çalışmaktır.
Üstelik bu tanıma süreci hiç tamamen bitmez. On yıldır birlikte olduğunuz insanın bile henüz bilmediğiniz yönleri olabilir.
İnsan sabit bir dosya değildir; güncellenen, değişen ve bazen kendisini bile şaşırtan bir hikâyedir.
4. ERKEKLER ÇÖZÜM ARARKEN, KADINLAR ANLAŞILMAYI MI İSTER?
İlişkiler konuşulurken sıkça karşılaştığımız bir sahne var.
Bir kadın gün boyunca yaşadığı bir sorunu anlatıyor. Karşısındaki erkek daha üçüncü cümlede çözüm üretmeye başlıyor:
"Peki, o zaman yarın müdürünle konuş."
Kadın cevap veriyor:
"Ben senden çözüm istemedim, sadece anlatıyorum."
Erkek şaşkın:
"Eee, anlattığın sorunu çözmeye çalışıyorum. Daha ne yapayım?"
Ve böylece küçük bir iş yeri meselesi, iki kişilik bir iletişim krizine dönüşüyor. Tebrikler, asıl sorun artık müdür değil!
Bu örnekte erkeklerin çözüm odaklı, kadınların ise empatik ve ilişki odaklı yaklaşımlarını konuşabiliriz. Ancak önemli bir ayrım yapalım: Bunlar herkes için geçerli biyolojik kurallar değildir. İnsanların iletişim biçimleri kişiliklerine, yetiştirilme tarzlarına, deneyimlerine ve içinde bulundukları koşullara göre değişir.
Çözüm üretmeye yatkın bir erkek, sevdiği kişinin sıkıntısını azaltmak istediği için hemen öneriler sunabilir. Duygulara ve ilişki dinamiklerine daha fazla odaklanan bir kadın ise önce anlaşılmak, duygusunun tanınmasını ve yalnız olmadığını hissetmek isteyebilir.
Fakat roller tersine de dönebilir.
Örneğin, yazılım mühendisi olan Deniz, partneri Ece'nin iş yerinde yaşadığı sorunu anlatırken hemen bir çözüm listesi çıkarıyor. Ece ise o gün çözüm aramıyor; yalnızca yaşadığı haksızlığın kendisinde bıraktığı duyguyu paylaşmak istiyor.
Bir süre sonra Deniz şu soruyu sormayı öğreniyor:
"Şu an birlikte çözüm mü arayalım, yoksa önce seni dinlememi mi istersin?"
Küçük bir soru, büyük bir fark.
Başka bir örnekte, öğretmen olan Murat çocukların okuluyla ilgili bütün planlamaları yaparken partneri Selin evdeki herkesin duygusal ihtiyaçlarını fark ediyor. Fakat Selin aynı zamanda bütçe planlamasını üstlenen, sorunları pratik biçimde çözen biri; Murat ise insanların hissettiklerini kolayca anlayabilen, sabırlı bir dinleyici.
Yani iş bölümü cinsiyet kimliklerine göre otomatik biçimde belirlenmiyor. İnsanlar farklı beceriler geliştiriyor ve bunlar zamanla birbirini tamamlayabiliyor.
Fromm'un sevgi anlayışıyla bağlantı tam da burada ortaya çıkıyor: Karşımızdakini kendi iletişim tarzımıza göre değerlendirmek yerine onun neye ihtiyaç duyduğunu öğrenmeye çalışmak.
Çözüm sunmak da sevgidir, dinlemek de. Fakat yanlış zamanda sunulan çözüm, karşı tarafın anlaşılmadığını hissetmesine neden olabilir. Sürekli dinleyip hiçbir sorumluluk almamak da zamanla ilişkiyi yorabilir.
Önemli olan, "Kadınlar böyledir, erkekler şöyledir" diye kestirip atmak değil, birlikte olduğumuz insanın özelliklerini keşfetmektir.
Peki, siz bir sorun yaşadığınızda hangisini tercih edersiniz: Hemen çözüm üreten birini mi, önce sizi anlayan birini mi? Yoksa duruma göre ikisini de mi?
5. KISKANÇLIK SEVGİNİN KANITI MIDIR?
Gelelim ilişkilerin en çok tartışılan konularından birine.
"Hiç kıskanmıyorsa beni sevmiyor demektir."
Bu cümleyi duymayanımız azdır. Hatta bazı çevrelerde kıskançlık, sevginin resmî belgesi gibi görülür. Ne kadar çok kıskançlık, o kadar çok sevgi! Keşke matematik bu kadar kolay olsaydı; ilişkiler için de bir hesap makinesi üretirdik.
Oysa kıskançlık bir duygudur. İnsan bazen kaybetmekten korktuğu için, bazen geçmişte yaşadığı bir deneyim nedeniyle, bazen de kendisini yetersiz hissettiği için kıskançlık yaşayabilir.
Bir duygunun ortaya çıkmasıyla o duygu doğrultusunda nasıl davrandığımızı birbirinden ayırmak gerekir.
Kıskançlık hisseden biri bunu partneriyle açıkça konuşabilir. Güven ihtiyacını dile getirebilir ve kendi kaygıları üzerinde çalışabilir.
Başka biri ise aynı duyguyu telefon kontrolüne, arkadaş yasaklarına, sürekli hesap sormaya veya tehditlere dönüştürebilir.
İkisi aynı şey değildir.
Fromm'un saygı anlayışını burada hatırlamak gerekiyor. Sevgi, diğer insanın bağımsızlığını tanımayı içerir. Birini kaybetmekten korkmak, onu kontrol etme hakkı doğurmaz.
Üstelik aşırı kontrol, güven yaratmak yerine ilişkinin içinde sürekli bir denetim ortamı oluşturabilir.
Birbirine bağlı olmakla birbirini gözetim altında tutmak arasında büyük fark vardır. Sağlıklı bir ilişkide insanlar birbirlerine karşı dürüst olabilir, sınırlar belirleyebilir ve güveni zaman içinde inşa edebilir.
Burada şu soruyu sormak istiyorum: Partnerinizin sizi sevdiğini kanıtlaması için özgürlüğünden ne kadar vazgeçmesini bekliyorsunuz? Aynı fedakârlığı kendinizden de bekliyor musunuz?
6. SEVGİ İLE BAĞIMLILIK ARASINDAKİ İNCE ÇİZGİ
"Bensiz yapamazsın."
"Sen olmazsan ben yaşayamam."
"Hayatımda senden başka kimseye ihtiyacım yok."
Romantik filmlerde bu cümleler etkileyici görünebilir. Arka planda yağmur yağar, müzik yükselir, oyuncular birbirine sarılır. Gerçek hayatta ise aynı cümleler bazen iki insanın omuzlarına ağır bir sorumluluk yükleyebilir.
Birini sevmekle bütün mutluluğumuzu onun varlığına bağlamak aynı şey değildir.
Elbette yakın ilişkilerde bağlılık, özlem ve ihtiyaç duyguları vardır. İnsan zor zamanlarında sevdiği kişiye yaslanabilir. Burada sorun, desteğe ihtiyaç duymak değil, kendi varlığımızı bütünüyle diğer kişinin varlığına bağlamaktır.
Örneğin, partneri arkadaşlarıyla dışarı çıktığında kendisini değersiz hisseden biri düşünelim. Bu duygunun altında yalnızlık korkusu, geçmişte yaşanan hayal kırıklıkları veya terk edilme kaygısı bulunabilir.
Bu durumda çözüm, partnerin bütün sosyal hayatını bırakması olmayabilir. Kişinin kendi duygularını anlaması, ilişkide güven oluşturması ve bireysel yaşamını da güçlendirmesi gerekebilir.
Fromm'un olgun sevgi anlayışı, yakınlık ile bireyselliğin birlikte var olabileceğini savunur.
İki insanın birbirine ihtiyacı olabilir ama bu ihtiyaç, birinin diğerini yönetmesine veya kendisini tamamen unutmasına dönüşmemelidir.
Bazen sevginin en olgun biçimi, "Benimle aynı fikirde olmak zorunda değilsin" diyebilmektir. Bazen de "Seni seviyorum ama bu davranışını kabul etmiyorum" diyebilmektir.
Çünkü sınır koymak sevgisizlik değildir. Aksine, sağlıklı bir ilişkinin sürdürülebilmesi için gerekli koşullardan biri olabilir.
7. İNSAN SEVMEYİ ÖĞRENİRKEN ÖNCE KENDİSİNİ Mİ TANIMALI?
Bence Fromm'un düşüncesini günlük hayata taşıyan en önemli sorulardan biri bu.
Başkalarının ihtiyaçlarını anlamaya çalışırken kendi ihtiyaçlarımızı ne kadar tanıyoruz?
Bazı insanlar sevilmek için sürekli uyum sağlar. Kendi isteklerini erteler, hayır demekten kaçınır ve karşısındaki kişinin mutsuzluğunu kendi başarısızlığı gibi görür.
Başlangıçta bu davranışlar fedakârlık gibi görünebilir. Ancak zamanla kişi yorulabilir, içinde biriken kırgınlıkları ifade edemeyebilir ve karşısındakinden kendisini anlamasını beklemeye başlayabilir.
"Ben senin için her şeyi yaptım, sen neden benim için yapmıyorsun?"
İlişkilerin görünmez muhasebe defteri tam da burada açılır.
Oysa gerçek sevgi, sürekli karşılık hesabı yapmakla aynı şey değildir. Bununla birlikte karşılıklı emek, adalet ve sınırlar da önemlidir. Bir kişinin sürekli verdiği, diğerinin sürekli aldığı bir ilişkiyi yalnızca fedakârlık sözcüğüyle açıklamak mümkün değildir.
Kendini sevmek, her istediğini yapmak veya kendisini herkesten üstün görmek anlamına gelmez. Kendi değerini tanımak, hatalarını kabul etmek, ihtiyaçlarını ifade etmek ve gerektiğinde kendisini korumaktır.
Örneğin, bir arkadaşınızla yıllardır görüşüyorsunuz ama her buluşmada yalnızca onun sorunlarını konuşuyorsunuz. Siz kötü bir gün geçirdiğinizdeyse konu hızla değişiyor.
Bu durumda kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: Ben bu ilişkide gerçekten görülüyor muyum?
Bu soruyu sormak bencillik değildir. Sağlıklı ilişkilerde her iki tarafın da deneyimlerine yer bulunmalıdır.
Fromm'un yaklaşımında insanın kendisine yönelik sevgisiyle başkalarına yönelik sevgisi birbirinden tamamen ayrı değildir. Kendi varlığını değersizleştiren birinin başkalarıyla kurduğu ilişkiler de bundan etkilenebilir.
Kısacası, kendinizi ihmal ederek herkese yetişmeye çalışmak zorunda değilsiniz. Sevginin içinde sizin de bir yeriniz var.
Geç cevap veren biri iş yoğunluğundan dolayı telefonuna bakamıyor olabilir. Sessiz biri kendisini güvende hissetmediği için konuşmakta zorlanabilir. Sürekli plan yapan biriyse belirsizlik karşısında kaygılanıyor olabilir.
Bunların hiçbiri otomatik olarak doğru kabul edilmemelidir. Önemli olan varsayımlarımızı gerçek sanmak yerine soru sormaktır.
"Son zamanlarda biraz uzak gibisin, bir şey mi var?" demek, "Sen zaten beni umursamıyorsun" demekten daha fazla kapı açabilir.
Fromm açısından sevginin bilgi boyutu, karşımızdakini kendi beklentilerimizden ibaret görmemeyi gerektirir.
Bir insanı tanımak, yalnızca en sevdiği yemeği veya hangi takımı tuttuğunu bilmek değildir. Onun korkularını, değerlerini, ihtiyaçlarını, çelişkilerini ve zaman içinde nasıl değiştiğini anlamaya çalışmaktır.
Üstelik bu tanıma süreci hiç tamamen bitmez. On yıldır birlikte olduğunuz insanın bile henüz bilmediğiniz yönleri olabilir.
İnsan sabit bir dosya değildir; güncellenen, değişen ve bazen kendisini bile şaşırtan bir hikâyedir.
4. ERKEKLER ÇÖZÜM ARARKEN, KADINLAR ANLAŞILMAYI MI İSTER?
İlişkiler konuşulurken sıkça karşılaştığımız bir sahne var.
Bir kadın gün boyunca yaşadığı bir sorunu anlatıyor. Karşısındaki erkek daha üçüncü cümlede çözüm üretmeye başlıyor:
"Peki, o zaman yarın müdürünle konuş."
Kadın cevap veriyor:
"Ben senden çözüm istemedim, sadece anlatıyorum."
Erkek şaşkın:
"Eee, anlattığın sorunu çözmeye çalışıyorum. Daha ne yapayım?"
Ve böylece küçük bir iş yeri meselesi, iki kişilik bir iletişim krizine dönüşüyor. Tebrikler, asıl sorun artık müdür değil!
Bu örnekte erkeklerin çözüm odaklı, kadınların ise empatik ve ilişki odaklı yaklaşımlarını konuşabiliriz. Ancak önemli bir ayrım yapalım: Bunlar herkes için geçerli biyolojik kurallar değildir. İnsanların iletişim biçimleri kişiliklerine, yetiştirilme tarzlarına, deneyimlerine ve içinde bulundukları koşullara göre değişir.
Çözüm üretmeye yatkın bir erkek, sevdiği kişinin sıkıntısını azaltmak istediği için hemen öneriler sunabilir. Duygulara ve ilişki dinamiklerine daha fazla odaklanan bir kadın ise önce anlaşılmak, duygusunun tanınmasını ve yalnız olmadığını hissetmek isteyebilir.
Fakat roller tersine de dönebilir.
Örneğin, yazılım mühendisi olan Deniz, partneri Ece'nin iş yerinde yaşadığı sorunu anlatırken hemen bir çözüm listesi çıkarıyor. Ece ise o gün çözüm aramıyor; yalnızca yaşadığı haksızlığın kendisinde bıraktığı duyguyu paylaşmak istiyor.
Bir süre sonra Deniz şu soruyu sormayı öğreniyor:
"Şu an birlikte çözüm mü arayalım, yoksa önce seni dinlememi mi istersin?"
Küçük bir soru, büyük bir fark.
Başka bir örnekte, öğretmen olan Murat çocukların okuluyla ilgili bütün planlamaları yaparken partneri Selin evdeki herkesin duygusal ihtiyaçlarını fark ediyor. Fakat Selin aynı zamanda bütçe planlamasını üstlenen, sorunları pratik biçimde çözen biri; Murat ise insanların hissettiklerini kolayca anlayabilen, sabırlı bir dinleyici.
Yani iş bölümü cinsiyet kimliklerine göre otomatik biçimde belirlenmiyor. İnsanlar farklı beceriler geliştiriyor ve bunlar zamanla birbirini tamamlayabiliyor.
Fromm'un sevgi anlayışıyla bağlantı tam da burada ortaya çıkıyor: Karşımızdakini kendi iletişim tarzımıza göre değerlendirmek yerine onun neye ihtiyaç duyduğunu öğrenmeye çalışmak.
Çözüm sunmak da sevgidir, dinlemek de. Fakat yanlış zamanda sunulan çözüm, karşı tarafın anlaşılmadığını hissetmesine neden olabilir. Sürekli dinleyip hiçbir sorumluluk almamak da zamanla ilişkiyi yorabilir.
Önemli olan, "Kadınlar böyledir, erkekler şöyledir" diye kestirip atmak değil, birlikte olduğumuz insanın özelliklerini keşfetmektir.
Peki, siz bir sorun yaşadığınızda hangisini tercih edersiniz: Hemen çözüm üreten birini mi, önce sizi anlayan birini mi? Yoksa duruma göre ikisini de mi?
5. KISKANÇLIK SEVGİNİN KANITI MIDIR?
Gelelim ilişkilerin en çok tartışılan konularından birine.
"Hiç kıskanmıyorsa beni sevmiyor demektir."
Bu cümleyi duymayanımız azdır. Hatta bazı çevrelerde kıskançlık, sevginin resmî belgesi gibi görülür. Ne kadar çok kıskançlık, o kadar çok sevgi! Keşke matematik bu kadar kolay olsaydı; ilişkiler için de bir hesap makinesi üretirdik.
Oysa kıskançlık bir duygudur. İnsan bazen kaybetmekten korktuğu için, bazen geçmişte yaşadığı bir deneyim nedeniyle, bazen de kendisini yetersiz hissettiği için kıskançlık yaşayabilir.
Bir duygunun ortaya çıkmasıyla o duygu doğrultusunda nasıl davrandığımızı birbirinden ayırmak gerekir.
Kıskançlık hisseden biri bunu partneriyle açıkça konuşabilir. Güven ihtiyacını dile getirebilir ve kendi kaygıları üzerinde çalışabilir.
Başka biri ise aynı duyguyu telefon kontrolüne, arkadaş yasaklarına, sürekli hesap sormaya veya tehditlere dönüştürebilir.
İkisi aynı şey değildir.
Fromm'un saygı anlayışını burada hatırlamak gerekiyor. Sevgi, diğer insanın bağımsızlığını tanımayı içerir. Birini kaybetmekten korkmak, onu kontrol etme hakkı doğurmaz.
Üstelik aşırı kontrol, güven yaratmak yerine ilişkinin içinde sürekli bir denetim ortamı oluşturabilir.
Birbirine bağlı olmakla birbirini gözetim altında tutmak arasında büyük fark vardır. Sağlıklı bir ilişkide insanlar birbirlerine karşı dürüst olabilir, sınırlar belirleyebilir ve güveni zaman içinde inşa edebilir.
Burada şu soruyu sormak istiyorum: Partnerinizin sizi sevdiğini kanıtlaması için özgürlüğünden ne kadar vazgeçmesini bekliyorsunuz? Aynı fedakârlığı kendinizden de bekliyor musunuz?
6. SEVGİ İLE BAĞIMLILIK ARASINDAKİ İNCE ÇİZGİ
"Bensiz yapamazsın."
"Sen olmazsan ben yaşayamam."
"Hayatımda senden başka kimseye ihtiyacım yok."
Romantik filmlerde bu cümleler etkileyici görünebilir. Arka planda yağmur yağar, müzik yükselir, oyuncular birbirine sarılır. Gerçek hayatta ise aynı cümleler bazen iki insanın omuzlarına ağır bir sorumluluk yükleyebilir.
Birini sevmekle bütün mutluluğumuzu onun varlığına bağlamak aynı şey değildir.
Elbette yakın ilişkilerde bağlılık, özlem ve ihtiyaç duyguları vardır. İnsan zor zamanlarında sevdiği kişiye yaslanabilir. Burada sorun, desteğe ihtiyaç duymak değil, kendi varlığımızı bütünüyle diğer kişinin varlığına bağlamaktır.
Örneğin, partneri arkadaşlarıyla dışarı çıktığında kendisini değersiz hisseden biri düşünelim. Bu duygunun altında yalnızlık korkusu, geçmişte yaşanan hayal kırıklıkları veya terk edilme kaygısı bulunabilir.
Bu durumda çözüm, partnerin bütün sosyal hayatını bırakması olmayabilir. Kişinin kendi duygularını anlaması, ilişkide güven oluşturması ve bireysel yaşamını da güçlendirmesi gerekebilir.
Fromm'un olgun sevgi anlayışı, yakınlık ile bireyselliğin birlikte var olabileceğini savunur.
İki insanın birbirine ihtiyacı olabilir ama bu ihtiyaç, birinin diğerini yönetmesine veya kendisini tamamen unutmasına dönüşmemelidir.
Bazen sevginin en olgun biçimi, "Benimle aynı fikirde olmak zorunda değilsin" diyebilmektir. Bazen de "Seni seviyorum ama bu davranışını kabul etmiyorum" diyebilmektir.
Çünkü sınır koymak sevgisizlik değildir. Aksine, sağlıklı bir ilişkinin sürdürülebilmesi için gerekli koşullardan biri olabilir.
7. İNSAN SEVMEYİ ÖĞRENİRKEN ÖNCE KENDİSİNİ Mİ TANIMALI?
Bence Fromm'un düşüncesini günlük hayata taşıyan en önemli sorulardan biri bu.
Başkalarının ihtiyaçlarını anlamaya çalışırken kendi ihtiyaçlarımızı ne kadar tanıyoruz?
Bazı insanlar sevilmek için sürekli uyum sağlar. Kendi isteklerini erteler, hayır demekten kaçınır ve karşısındaki kişinin mutsuzluğunu kendi başarısızlığı gibi görür.
Başlangıçta bu davranışlar fedakârlık gibi görünebilir. Ancak zamanla kişi yorulabilir, içinde biriken kırgınlıkları ifade edemeyebilir ve karşısındakinden kendisini anlamasını beklemeye başlayabilir.
"Ben senin için her şeyi yaptım, sen neden benim için yapmıyorsun?"
İlişkilerin görünmez muhasebe defteri tam da burada açılır.
Oysa gerçek sevgi, sürekli karşılık hesabı yapmakla aynı şey değildir. Bununla birlikte karşılıklı emek, adalet ve sınırlar da önemlidir. Bir kişinin sürekli verdiği, diğerinin sürekli aldığı bir ilişkiyi yalnızca fedakârlık sözcüğüyle açıklamak mümkün değildir.
Kendini sevmek, her istediğini yapmak veya kendisini herkesten üstün görmek anlamına gelmez. Kendi değerini tanımak, hatalarını kabul etmek, ihtiyaçlarını ifade etmek ve gerektiğinde kendisini korumaktır.
Örneğin, bir arkadaşınızla yıllardır görüşüyorsunuz ama her buluşmada yalnızca onun sorunlarını konuşuyorsunuz. Siz kötü bir gün geçirdiğinizdeyse konu hızla değişiyor.
Bu durumda kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: Ben bu ilişkide gerçekten görülüyor muyum?
Bu soruyu sormak bencillik değildir. Sağlıklı ilişkilerde her iki tarafın da deneyimlerine yer bulunmalıdır.
Fromm'un yaklaşımında insanın kendisine yönelik sevgisiyle başkalarına yönelik sevgisi birbirinden tamamen ayrı değildir. Kendi varlığını değersizleştiren birinin başkalarıyla kurduğu ilişkiler de bundan etkilenebilir.
Kısacası, kendinizi ihmal ederek herkese yetişmeye çalışmak zorunda değilsiniz. Sevginin içinde sizin de bir yeriniz var.